Nowa nadzieja dla europejskiej przyrody: Nowa inicjatywa obywatelska rozpocznie zbieranie podpisów jesienią

KOMUNIKAT PRASOWY – 20/05/2026

  • Komisja Europejska oficjalnie zarejestrowała Europejską Inicjatywę Obywatelską “Prawa natury: umożliwienie obywatelom podejmowania działań na rzecz ochrony ekosystemów”.
  • Już tej jesieni milion Europejczyków będzie miało okazję zaapelować do UE o uznanie ekosystemów za podmioty prawne z własnymi prawami.
  • Inicjatywę popiera koalicja czternastu państw członkowskich UE, której ambicją jest przeprowadzenie skoordynowanej kampanii we wszystkich dwudziestu siedmiu państwach.
  • Inicjatywa zostanie zaprezentowana na konferencji w Parlamencie Europejskim 2 lipca.

19 maja 2026 roku Komisja Europejska potwierdziła, że ​​Europejska Inicjatywa Obywatelska „Prawa natury: umożliwienie obywatelom podejmowania działań na rzecz ochrony ekosystemów” spełnia wymogi dopuszczalności określone w Rozporządzeniu (UE) 2019/788 i została formalnie zarejestrowana. Inicjatywa postuluje uchwalenie dyrektywy UE, która uznałaby ekosystemy za podmioty prawne z prawem do istnienia, regeneracji i obrony w sądzie, a także umożliwiłaby zwykłym obywatelom występowanie w roli ich przedstawicieli prawnych. Zbieranie podpisów ma się rozpocząć jesienią 2026 roku.

„Decyzja Komisji o zarejestrowaniu tej inicjatywy jest potwierdzeniem, że pomysł jest poważny pod względem prawnym i politycznym. Teraz zaczyna się prawdziwa praca.” – Emmanuel Schlichter, Rechte der Natur e.V., Niemcy

„Od lat mieszkańcy Francji ze wszystkich sił bronią swoich rzek i lasów. Dziś Europa potwierdza: wasze żądanie jest uzasadnione. Teraz potrzebujemy miliona głosów, aby ustanowić prawo.” – Marine Yzquierdo, Notre Affaire à Tous, Francja

„Odra czeka. Polska czeka. Ta rejestracja oznacza, że dyskusja o prawach przyrody toczy się teraz na poziomie, na jakim powinna.” – Dobrosława Grzybkowska-Lewicka, Osoba Odra, Polska

„Mar Menor nauczyło nas, że prawa mają moc ochrony ekosystemów. Dziś Europa otwiera drzwi do tej lekcji dla każdej rzeki, każdego mokradła, każdego lasu na tym kontynencie. Dzięki tej kampanii przybliżamy Mar Menor do serca Europy.” – Eduardo Salazar, ILP Mar Menor, Hiszpania

Inicjatywa zostanie zaprezentowana opinii publicznej na konferencji w Parlamencie Europejskim, która odbędzie się 2 lipca 2026 r. w godz. 15:30–19:00. Wezmą w niej udział organizacje społeczeństwa obywatelskiego, posłowie do Parlamentu Europejskiego i aktywiści z całego kontynentu.

W swojej decyzji Komisja Europejska potwierdza, że ​​„na podstawie art. 192 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w związku z art. 191 ust. 1 TFUE mogłaby przyjąć wniosek dotyczący aktu prawnego mającego na celu wzmocnienie ochrony ekosystemów, w tym prawa do istnienia, regeneracji ich zdolności biologicznych i cyklów życiowych oraz do ich przywrócenia. Akt taki mógłby również nadać ekosystemom osobowość prawną oraz przyznać obywatelom i społecznościom legitymację do działania w ich imieniu”.

Rozpoczęcie zbierania podpisów planowane jest na jesień 2026 roku i potrwa dwanaście miesięcy. Aby inicjatywa odniosła sukces, musi zostać zebrane co najmniej milion podpisów od sygnatariuszy i musi zostać osiągnięty wymagany próg w co najmniej siedmiu państwach członkowskich UE. W przypadku powodzenia Komisja Europejska ma obowiązek przeanalizować wniosek i formalnie na niego odpowiedzieć.

Obywatele i organizacje chcące śledzić lub wesprzeć kampanię mogą zapisać się na stronie rightsfornature.eu.

Kontakt

Dániel Fehér, press@rightsfornature.eu, +49 176 62001877

Zapisz się na aktualności medialne: https://rightsfornature.eu/press/

Nota dla wydawców

Co to są prawa natury?

Prawa Natury (prawa na rzecz przyrody) to koncepcja prawna, która nadaje ekosystemom osobowość prawną, uznając je za podmioty z własnymi prawami, a nie za własność. Prawa te zazwyczaj obejmują prawo do istnienia, regeneracji i odbudowy. Co najważniejsze, obejmują one mechanizm egzekwowania: obywatele mają prawo reprezentować ekosystemy w postępowaniach prawnych, broniąc ich interesów w taki sposób, w jaki opiekun mógłby działać w imieniu osoby niezdolnej do samodzielnego występowania w swoim imieniu.

Koncepcja ta ma swoje korzenie w tradycjach rdzennych, które uznają świat żywy za podmiot relacji i odpowiedzialności, a nie jedynie za zasób. W ciągu ostatnich dwóch dekad zyskała ona coraz większą popularność w prawie międzynarodowym i porównawczej nauce konstytucyjnej.

Światowy ruch

Około dwudziestu krajów uznało już prawa ekosystemów w konstytucjach, ustawodawstwie lub przełomowych orzeczeniach sądowych. Ekwador zapisał Prawa Natury w swojej konstytucji w 2008 roku. Nowa Zelandia przyznała rzece Whanganui osobowość prawną w 2017 roku, ustanawiając organ zarządzający złożony z przedstawicieli Maorysów i Korony, który ma działać w imieniu rzeki. W 2019 roku program ONZ „Harmonia z Naturą” określił jurysprudencję ziemską – szerszą filozofię prawa, której Prawa Natury są praktycznym wyrazem – jako „najszybciej rozwijający się ruch prawny XXI wieku”.

Mar Menor: Przełomowy przypadek w Europie

Mar Menor to słonowodna laguna na południowo-wschodnim wybrzeżu Hiszpanii, największa w Europie. Dekady spływu wód z terenów rolniczych i rozwoju miast doprowadziły ją na skraj ekologicznego upadku: w 2019 i 2021 roku laguna doświadczyła masowego wymierania ryb i innych organizmów morskich widocznych z brzegu.

W odpowiedzi, w ramach obywatelskiej kampanii zebrano ponad 600 000 podpisów – była to wówczas największa obywatelska inicjatywa ustawodawcza w historii Hiszpanii. W 2022 roku Hiszpania stała się pierwszym krajem europejskim, który nadał ekosystemowi osobowość prawną, gdy Mar Menor i jego dorzecze zostały uznane za podmiot praw na mocy ustawy parlamentu. Hiszpański Trybunał Konstytucyjny podtrzymał tę ustawę w listopadzie 2024 roku.

Ustawa ustanowiła strukturę zarządzania składającą się z trzech organów: Komitetu Reprezentantów, w którego skład wchodzą przedstawiciele społeczności lokalnych, użytkowników i społeczeństwa obywatelskiego; Komitetu Naukowego; oraz Komisji Monitorującej. Organy te wspólnie sprawują prawną „opiekę” nad laguną. Od momentu wejścia w życie ustawy, laguna wykazuje wymierne oznaki odnowy.

Inicjatywa „Prawa natury” ma na celu przeniesienie tego modelu na poziom UE, dzięki czemu każdy europejski ekosystem będzie mógł korzystać z takiej samej ochrony prawnej.

Inne przykłady europejskie

Na całym kontynencie obywatele już podejmują działania na szczeblu lokalnym, nie czekając na działania ustawodawców. We Francji ogłoszono deklaracje praw ekosystemów dla rzek Tavignanu, Sekwany, Durance i innych, a także projekty utworzenia parlamentów rzecznych dla Loary i Creuse. W Polsce prawie 100 000 osób podpisało inicjatywę obywatelską na rzecz Odry; tego samego dnia, w którym wniesiono do Komisji Europejskiej Europejską Inicjatywę Obywatelską „Prawa natury”, polski Sejm przegłosował włączenie ustawy o prawach Odry do porządku obrad. W Niemczech kampania na rzecz praw Sprewy zmobilizowała tysiące osób. W Belgii obywatele walczą o Sambrę.

O inicjatywie

„Prawa natury: umożliwienie obywatelom podejmowania działań na rzecz ochrony ekosystemów” to europejska inicjatywa obywatelska koordynowana przez Rechte der Natur e.V. (Niemcy). Jest częścią globalnego ruchu na rzecz praw natury, uznawanego w ponad dwudziestu krajach.rightsfornature.eu

O organizacjach partnerskich:

1. Członkowie komitetu sterującego

2. Partnerzy wspierający 

fot. Volker Braun

© Osoba Odra 2025

Polityka prywatności

Strona pod opieką Anny Gołębiowskiej

Osoba Odra
Powered by  Zgodności ciasteczek z RODO
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.